Mevzuat
Varsayılan değer yerine tesisin kendi değerini kullanmak istiyorsanız, o değerin akredite bir üçüncü tarafça doğrulanmış olması gerekiyor. Bu, 2026 raporlama yılından itibaren geçerli.
Doğrulama dönem kapandıktan sonra kayıt toplamakla başlamaz. Hazırlık, hesabın kendisiyle yapılır: her sayının hangi belgeden geldiği, kim tarafından girildiği ve kim tarafından onaylandığı yazma anında kaydedilir.
Aynı kayıt seti iki rejime de yeter; değişen şey doğrulayıcının kim olduğu ve nasıl atandığıdır.
| Konu | SKDM (CBAM) | Türkiye ETS |
|---|---|---|
| Doğrulayıcıyı kim seçer | Operatör kendisi seçer. | Tesis seçmez; doğrulayıcıyı MEDAS atar. |
| Akreditasyon | Doğrulayıcının bir AB üye devletinin ulusal akreditasyon kurumunca akredite olması gerekir. | ISO/IEC 17029’a göre TÜRKAK tarafından akredite olmak zorundadır. |
| Rapor dili | Alıcıya ve doğrulayıcıya giden belgeler İngilizce hazırlanır. Komisyon ayrıca yerel dilde bir sürüm öneriyor. | Başkanlığa giden emisyon raporu Türkçe üretilir. |
| Teslim tarihi | 2026 ithalatını kapsayan ilk yıllık beyan 30 Eylül 2027’de verilir; veri bundan önce hazır olmalıdır. | Doğrulanmış emisyon raporu her yıl 30 Nisan’da verilir. Faaliyet seviyesi raporu aynı teslimde birlikte gider. |
Rehber 2’nin saydığı beş belge. Dördünü fabrika üretir; beşincisini doğrulayıcı düzenler.
İlk izleme döneminden en az altı ay önce hazır olur. İzleme Metodolojisi Planı (MMP) onunla birlikte gider; asgari içeriği ekte tanımlıdır.
Zorunlu şablonla üretilir. Doğrulayıcıya ve kayda gider; AB alıcısına gitmez.
AB alıcısının gördüğü tek belge budur.
Yalnızca elektrik için gerçek değer kullanılıyorsa alıcıya gider.
Fabrika üretmez. Akredite doğrulayıcı düzenler; hesabın ve dayanak kayıtlarının incelenmesi sonucunda çıkar.
Ödenen karbon bedelinin düşülmesi isteniyorsa ayrıca gerekir: İngilizce hazırlanır ve akredite bağımsız kişi tarafından sertifikalandırılır.
İzleme planı, veriyi giren kişi ile onaylayan kişinin farklı olmasını istiyor. Rehberde bu, dört göz ilkesi adıyla zorunlu bir kontrol önlemi olarak geçiyor.
Uygulamada bunun anlamı şu: onay, kaydın kendisine yazılan ayrı bir olaydır. Değeri kim girdiyse onu onaylayamaz. Değer sonradan değişirse onay düşer ve yeniden onaylanması gerekir.
Aynı sebeple eksik bir hücre onaylanamaz; önce doldurulur. Boş bir kaydı mühürlemek, kontrolün kendisini anlamsız kılar.
Hesabın kendisine ve onu üreten kayıtlara. Bir sayının hangi girdiden, hangi emisyon faktöründen ve hangi dayanak belgeden çıktığı gösterilebilmelidir.
Kayıt seti aynıdır, doğrulayıcı ayrıdır. SKDM tarafında AB akreditasyonlu bir kuruluş, Türkiye ETS tarafında MEDAS’ın atadığı TÜRKAK akreditasyonlu bir kuruluş çalışır.
Fiili değer, ancak tedarikçinin akredite doğrulama raporu varsa kullanılabilir. Yoksa o öncül için varsayılan değere düşülür.
İzleme planının dönem içinde en az bir kez gözden geçirilmesi gerekir. Metodoloji planındaki değişiklikler otuz gün içinde bildirilir.
