Gömülü emisyon, bir ton ürünün üretiminde ortaya çıkan doğrudan ve dolaylı emisyonların toplamıdır. Hesap tek bir çarpma değildir; birbirinin üstüne binen üç kattan oluşur.
Aşağıda bu üç kat, aralarındaki birim dönüşümleri ve hesabın hangi kayda dayandığı sırayla anlatılıyor.
Alttaki kat üsttekini besler. Bir katta eksik veri varsa üstteki kat da kapanmaz.
Yakıt, hammadde ve karbonat girdilerinin her biri ayrı bir kaynak akışıdır. Emisyon burada doğar: miktar, alt ısıl değer, emisyon faktörü ve oksidasyon faktörü çarpılır.
Fırın ve öğütme gibi süreçler kendi kaynak akışlarını toplar. Süreç düzeyinde ısı akışı, atık gaz ve elektrik düzeltmeleri de girer.
Tesis düzeyinde süreçler birleşir. Bir sürecin çıktısı diğerinin girdisiyse öncül olarak taşınır; sonuç ton başına gömülü emisyondur.
Katlar arasında birim değişir. Karşılaştırma yapmadan önce tabanın aynı olduğundan emin olun.
| Kat | Ne girilir | Hangi birimde çıkar |
|---|---|---|
| Kaynak akışı | Dönem miktarı, alt ısıl değer, emisyon faktörü, oksidasyon veya dönüşüm faktörü, biyokütle oranı. Yanmada oksidasyon faktörü, proseste dönüşüm faktörü kullanılır. | Ton CO₂e. Faktörlerin kaynağı kayıtta kalır; sonradan hangi tablodan geldiği gösterilebilir. |
| Üretim süreci | Faaliyet seviyesi, üretim rotası, ithal ve ihraç edilen ısı, atık gaz düzeltmesi, tüketilen elektrik. | Fonksiyonel birim başına ton CO₂e. Çimentoda fonksiyonel birim, üründeki klinker tonudur; çimento tonu değildir. |
| Tesis | Süreçlerin sonuçları, satın alınan öncüllerin gömülü emisyonu ve miktarı. | Ton ürün başına ton CO₂e. Beyanın dili budur; varsayılan değer ve kıyas değeri de bu tabandadır. |
Çimentoda gerçek gömülü emisyon fonksiyonel birim başına, yani üründeki klinker tonu başına ölçülür. Varsayılan değer, kıyas değeri ve sertifika hesabı ise ton ürün başına tanımlıdır.
İki tabanı aynı çarpanla çarpmak sonucu yanlış çıkarır. Karşılaştırma yapmadan önce taban eşitlenir; dönüşüm, üründeki klinker oranı üzerinden yapılır.
Aynı sebeple bir ekranda “ton başına gömülü emisyon” yazan iki sayı varsa, ikisinin tabanı da yazılmalıdır.
Doğrudan emisyon, tesis sınırları içinde yakıt yakılmasından ve proses tepkimelerinden doğar. Çimentoda kalsinasyon, doğrudan emisyonun büyük bölümünü oluşturur.
Dolaylı emisyon, satın alınan elektrikten gelir. İkisi beyanda ayrı satırlarda gösterilir; toplanıp tek sayıya indirilmez.
Öğütme sürecinin yanma ve proses emisyonu yoktur; yalnızca elektrik tüketir. Buna karşılık zincirin taşıdığı klinker emisyonunu öncül olarak devralır.
